Wszystkie pozostałe artykuły o archetypach na tym blogu pytają, kim jesteś. Jaki archetyp jest Twój, jak go rozpoznać, jak łączyć z innymi, jak przekłada się na kolory i język.
Ten pyta o coś innego: na jakim etapie rozwoju biznesu jesteś i co to oznacza dla tego, jak Twój archetyp powinien dziś wybrzmiewać.
To ważne rozróżnienie. Archetyp dominujący nie zmienia się razem z etapem biznesu, zmienia się to, co z niego najmocniej podkreślasz i na co musisz uważać. Ten sam archetyp, który na starcie jest Twoim atutem, przy niewłaściwym zaakcentowaniu staje się przeszkodą. Kilka lat później, przy tym samym archetypie, przeszkodą będzie już coś zupełnie innego.
W skrócie:
- Archetyp dominujący zostaje ten sam przez cały rozwój biznesu. Zmienia się akcent, nie tożsamość.
- Na starcie każdy archetyp buduje zaufanie od zera, więc warto tymczasowo wzmocnić elementy bliskości.
- W fazie wzrostu największym ryzykiem jest nadmierne dowodzenie sukcesu, niezależnie od archetypu.
- W fazie dojrzałej ryzykiem staje się cień archetypu, ponieważ nikt już nie kwestionuje Twojego autorytetu na co dzień.
- Jest też czwarty etap, o którym rzadko się mówi: restart po przerwie albo po wejściu na nowy rynek.
Dlaczego etap biznesu ma znaczenie, skoro archetyp ma być stały?
W artykule o autentycznej tożsamości marki piszę, że archetyp to rozpoznanie tego, kim już jesteś, nie kostium dobierany do okazji. To wciąż prawda i ten artykuł tego nie zmienia.
Zmienia się jednak kontekst, w którym ten sam, prawdziwy archetyp jest odbierany. Obca osoba, która widzi Twoją markę po raz pierwszy, potrzebuje czegoś innego niż stała klientka, która zna Cię od lat.
Archetyp zostaje. Zmienia się to, ile pracy musi wykonać, żeby zostać właściwie odczytany.
Trzy etapy w jednej tabeli
| Etap | Co wzmocnić | Główne ryzyko | Sygnał, że jesteś tutaj |
|---|---|---|---|
| 1. Start | elementy bliskości: Towarzyszka, Opiekunka | archetyp odpycha, zanim zdąży zbudować wiarygodność | komunikacja tłumaczy i przekonuje od podstaw |
| 2. Wzrost | pełny, nierozcieńczony archetyp dominujący | nieustanne dowodzenie sukcesu | masz wyniki i chcesz je pokazywać |
| 3. Dojrzałość | głębię i niuans archetypu | wpadnięcie w cień archetypu | nikt już nie podważa Twojego autorytetu |
| 4. Restart | ponownie bliskość, ale krócej | założenie, że wszyscy wciąż Cię znają | wracasz po przerwie lub wchodzisz na nowy rynek |
Etap pierwszy: od zera do pierwszych klientek
Na starcie nikt Cię jeszcze nie zna, więc Twój archetyp musi budować jednocześnie rozpoznawalność i zaufanie, bez żadnego kredytu z przeszłości.
To najtrudniejszy etap dla archetypów, które z natury trzymają dystans. Władczyni, Mędrczyni w czystej, chłodnej formie czy Buntowniczka mogą na starcie odpychać zamiast przyciągać. Nie dlatego, że są złe, tylko dlatego, że dystans wymaga wcześniejszej wiarygodności, a tej jeszcze nie masz.
Niezależnie od archetypu dominującego warto na tym etapie tymczasowo wzmocnić elementy bliskości, charakterystyczne dla Towarzyszki lub Opiekunki. To nie jest udawanie kogoś innego, tylko świadome zarządzanie proporcją. Mechanikę opisałam w tekście o łączeniu archetypu głównego ze wspomagającymi.
W praktyce oznacza to trzy rzeczy. Częściej odpowiadaj na komentarze i wiadomości, nawet bardzo krótko. Pokazuj proces, nie tylko gotowe wnioski. Mów też o pomyłkach, ponieważ przyznanie się do błędu skraca dystans szybciej niż jakakolwiek deklaracja o byciu blisko.
Etap drugi: masz pierwsze wyniki i rośniesz
Kiedy masz już efekty i rozpoznawalność, możesz przestać rozcieńczać dominujący archetyp wsparciem „na wejście” i pozwolić mu wybrzmieć mocniej.
Największym ryzykiem nie jest tu już nieufność odbiorczyń, tylko pokusa nieustannego dowodzenia sukcesu. Kolejny zrzut ekranu z wynikami, kolejna opinia, kolejne „zobaczcie, jak urosłam”. Ryzyko dotyczy każdego archetypu, natomiast najsilniej uderza w Bohaterkę, której cieniem jest właśnie rywalizacja i pokazywanie się wyłącznie przez pryzmat zwycięstw.
Jest prosty test. Policz swoje publikacje z ostatniego miesiąca i sprawdź, ile z nich mówi o Twoim wyniku, a ile o problemie odbiorczyni. Jeśli pierwsza liczba przekracza jedną trzecią, wchodzisz w tryb dowodzenia.
Etap trzeci: ugruntowana marka i rozpoznawalność
Kiedy marka jest dojrzała, archetyp może wybrzmieć najpełniej, bo zaufanie jest zbudowane i nie musisz go udowadniać przy każdej okazji.
Paradoksalnie właśnie ten komfort jest największym ryzykiem. Łatwiej wtedy wpaść w cień archetypu, ponieważ nikt na co dzień nie kwestionuje Twojego autorytetu. Dojrzałość biznesu nie chroni przed cieniem. Czasem wręcz ułatwia w niego wpadnięcie.
Problem polega na tym, że informacja zwrotna wysycha dokładnie wtedy, gdy zaczyna być najbardziej potrzebna. Ludzie przestają Ci mówić rzeczy niewygodne, bo jesteś już kimś. Dlatego na tym etapie warto zbudować sobie źródło korekty celowo: poproś dwie osoby spoza swojej bańki, żeby raz na kwartał przeczytały Twoje ostatnie treści i powiedziały, jak brzmisz. Nie co myślą o merytoryce, tylko jak brzmisz. To zupełnie inne pytanie i daje zupełnie inne odpowiedzi.
Cień dwunastu archetypów w fazie dojrzałej
Poniżej konkret, którego brakowało. Znajdź swój archetyp i sprawdź, w którą stronę zsuwasz się, kiedy nikt Cię już nie koryguje.
| Archetyp | Cień w dojrzałej marce | Zdanie, które to zdradza |
|---|---|---|
| Mędrczyni | chłód i nadmierna krytyka | „to nie jest takie proste, jak im się wydaje” |
| Odkrywczyni | ciągłe zaczynanie od nowa | „mam nowy pomysł, tamten odkładam” |
| Niewinna | unikanie trudnych tematów | „nie wchodźmy w to, to niepotrzebne” |
| Towarzyszka | rozmycie i bycie dla wszystkich | „każdy znajdzie tu coś dla siebie” |
| Władczyni | kontrola granicząca ze sztywnością | „zrobię to sama, bo tylko wtedy będzie dobrze” |
| Twórczyni | tworzenie bez wdrażania | „mam jeszcze jeden format do przetestowania” |
| Czarodziejka | obietnice bez pokrycia | „to zmieni wszystko w kilka tygodni” |
| Bohaterka | rywalizacja zamiast relacji | „u mnie to zajęło o połowę mniej czasu” |
| Buntowniczka | sprzeciw dla samego sprzeciwu | „wszyscy tak robią, więc na pewno źle” |
| Opiekunka | męczeństwo i brak granic | „odpowiem jeszcze na te wiadomości, choć jest północ” |
| Kochanka | forma ważniejsza od treści | „poprawię jeszcze grafikę, treść może poczekać” |
| Żartownisia | ucieczka w żart | „dobra, nie róbmy z tego dramatu” |
Znam to z własnego doświadczenia. Cieniem Mędrczyni jest dystans, a dystans najłatwiej pomylić z profesjonalizmem. Zanim poszłam w wypalenie, moja komunikacja była bardzo poprawna i bardzo chłodna. Nikt mi tego nie powiedział, bo na tym etapie nikt już nie mówi.
Etap czwarty: restart, o którym nikt nie pisze
Etapy nie następują raz i w liniowej kolejności. Wracasz do początku, kiedy robisz dłuższą przerwę w komunikacji, kiedy wchodzisz na nowy rynek albo do nowej grupy odbiorczyń, i kiedy zmieniasz model biznesu na tyle, że dotychczasowe dowody przestają być adekwatne.
Największym błędem przy restarcie jest założenie, że wszyscy wciąż Cię pamiętają. Nie pamiętają. Algorytmy przestały Cię pokazywać, a część odbiorczyń poszła dalej.
Restart wymaga więc powrotu do bliskości z etapu pierwszego, tylko na krócej. Masz bowiem coś, czego nie miałaś za pierwszym razem: dorobek, do którego możesz się odwołać. Zamiast budować wiarygodność od zera, przypominasz o niej, a to zupełnie inna praca.
Trzy etapy, jedna zasada
Twój archetyp nie zmienia się z etapem biznesu. Zmienia się to, ile pracy musi wykonać, żeby zostać właściwie odczytany, i na jaki cień jesteś najbardziej narażona.
Na starcie ta praca polega na budowaniu zaufania od zera. W fazie wzrostu na trzymaniu w ryzach potrzeby dowodzenia. W fazie dojrzałej na czujności wobec komfortu, który usypia i zsuwa w stronę cienia.
Sprawdź swój archetyp, potem umiejsców go na swoim etapie
Ten artykuł ma sens dopiero wtedy, gdy znasz swój wynik. Inaczej czytasz opis etapów, nie wiedząc, którą kolumnę tabeli cieni sprawdzić.
👉 Rozwiąż bezpłatny test na archetyp marki
Jeśli dopiero zaczynasz i nie masz pewności, jak dobrać archetyp, cały proces krok po kroku opisałam w artykule o wyborze odpowiedniego archetypu marki.
A jeśli chcesz mieć opisy wszystkich dwunastu archetypów pod ręką, razem ze wskazówkami dotyczącymi języka, kolorów i typów treści, sięgnij po ebook „Twoja marka, Twój archetyp” za 39 zł.
Najczęstsze pytania
Czy na starcie powinnam zrezygnować z naturalnego archetypu na rzecz Towarzyszki lub Opiekunki?
Nie, chodzi o tymczasowe wzmocnienie proporcji, nie o rezygnację. Twój archetyp dominujący zostaje ten sam, tylko na starcie dajesz więcej miejsca elementom budującym bliskość.
Jak długo trwa etap pierwszy?
To zależy od branży i tempa rozwoju. Zwykle mowa o pierwszym roku do dwóch lat regularnej, konsekwentnej komunikacji, nie o tygodniach.
Czy każdy archetyp ma inne ryzyko na każdym z etapów?
Ogólna zasada jest wspólna, natomiast konkretny cień różni się archetyp od archetypu. Tabela wyżej pokazuje go dla wszystkich dwunastu w fazie dojrzałej.
Czy dojrzała marka może wrócić do intensywności z etapu pierwszego?
Tak, i to opisuje etap czwarty. Zdarza się to po dłuższej przerwie, po wejściu na nowy rynek albo po zmianie modelu biznesu.
Skąd wiedzieć, na którym etapie jestem, jeśli granice są nieostre?
Patrz na to, czy Twoja komunikacja wciąż musi tłumaczyć i przekonywać od podstaw, czy może już budować na istniejącym zaufaniu. To lepszy wskaźnik niż liczba lat w biznesie.
Czy można być na różnych etapach w różnych kanałach?
Tak, i to częstsze, niż się wydaje. Możesz mieć dojrzałą markę w mailingu i być zupełnie nieznana na nowej platformie. Wtedy prowadź każdy kanał zgodnie z jego własnym etapem.
Co zrobić, jeśli rozpoznaję u siebie cień z tabeli?
Nie zmieniaj archetypu, tylko dobierz archetyp wspomagający, który ten cień równoważy. Zmiana dominującego archetypu z powodu cienia jest reakcją znacznie za mocną do problemu.
